home · article

Tiyi Wofiira wa Nyani Wagolide

Jīn máo hóu hóngchá · 金毛猴红茶

Tiyì Wofììrà wa Nyànì Wàgòlìdè (金毛猴红茶, jīn máo hóu hóngchá), kutánthàùzà “tiyì wòfììrà wà Nyànì Wàgòlìdè”, ndì dzínà lomwè lìkùphátìkízà mìtúndù ìwírì yòsìyánà kwàmbìrì yà tiyì: (a) wà kù Hùnán wòpángìdwà ndì ánthù — tiyì wòpángìdwà mwàlùsò ndì kámpànì yà ‘Xīāngchá Gāokējì’ yòchókérà kù phìrì là Tiānzǐshān kù Zhāngjiājiè, yòmwe ìkùfòtòkòzèdwà m’nkháni ìyì; (b) wà kù Fùjiàn wàchìkhálìdwè — m̀túndù wàpámwàmbà wà Zhènghé Gōngfu (政和工夫), wòdzìwìkà Kùmàdzúlò mòngà Golden Monkey (ònàní gàwò 13). Nkháni ìyì ìkùkámbà zà m̀túndù wà kù Hùnán — tiyì wòfììrà wòpángìdwà mwàlùsò m’chígáwò chà Hùnán, wòpángìdwà pòyámbìrà pà mìyàmbò yà ‘Xīānghóng’ (湘红, Xiānghóng) ndì kùgwìrìtsà ncító lùsò lòpángà tiyì wà oolong ǹdì wàkùdà. Àmàpángìdwà ndì kámpànì yà ‘Xīāngchá Gāokējì’ (湘茶高科技有限公司, Xiāngchá Gāokējì Yǒuxiàn Gōngsī) — yòmwe ndì kámpànì yòchépèrà yà Gùlù là Tiyì là Hùnán (湖南省茶业集团, Húnán Shěng Cháyè Jítuán). M̀zìndà wà pàchùmà chà ùlìmì ndì ‘Mùndà wà Tiyì wà Yùchá’ pà phìrì là Tiānzǐshān kù Zhāngjiājiè — ùmódzí mwà mìndà yà tiyì yàpámwàmbà kwàmbìrì m’chígáwò chà Hùnán.

1. Gùlù ǹdì Chìyàmbí:

M̀túndù: Tiyì wòfììrà wàkù Cháyìna (红茶, hóngchá), wòtúpìdwà kwàthìrà. Ìmàsìyànà ndì màkwélá àkàlè à gōngfu hóngchá pòphátìkízà mfúndò zàkùpángà oolong (摇青, yáoqīng — “kùgwèdèzà màsàmbà”) ǹdì hēichá (tiyì wàkùdà), zòmwe zìmàpàtsà ùbàlè wàkè wàpàdèrà wà kùnùnkìrà wàbwìnò ǹdì zòthàndìzà kùméné kwàkè.
Mkàlà: Tiyì wòfììrà wàmàkónò wàmàwèngèdwe àkàlè. Àmàdzìwìkà mòngà wòpìtìlìzà miyàmbò yà “Xīānghóng” (湘红) — tiyì wòfììrà wàkàlè wà kù Hùnán, ímódzí mwà “màtìyì àtátù àméné àlí ndì màmùnà àkùlù àkù Cháyìna” pàmódzí ndì Qíhóng (祁红) ǹdì Jiànhóng (建红). Àmàgùlìtsìdwà pànsì yà chìzìndìkìrò chà “Zhēnxī” (臻溪, Zhēnxī).
Chìyàmbí: Cháyìna, chígáwò Hùnán (湖南省, Húnán Shěng), m̀zìndà Zhāngjiājiè (张家界市, Zhāngjiājiè Shì), bòmà Wǔlíngyuán (武陵源区, Wǔlíngyuán Qū), mùdzí Tiānzǐshān (天子山镇, Tiānzǐshān Zhèn). M̀zìndà wàkùpángà ndì “Yùchá Yuán” (御茶园, Yùchá Yuán, “Mùndà Wàchìfùmù wà Tiyì”) pà phìrì là Tiānzǐshān, lòmwe lìlì m’Nkhálángó Yòsùngìdwà Yàdzìkò Yà Zhāngjiājiè (张家界国家森林公园). Zòwònjèrèrà zìmàchòkèrà kù màdèrè à tiyì à Wǔlíngshān (武陵山区), Xuěfēngshān (雪峰山区), ǹdì chìtsìmù chà Luóxiāo (罗霄山脉).
Zòlìngà zà dìkò: Tiānzǐshān — pàfùpìfùpì 29°22′ N, 110°28′ E. M̀túndà wàpámwàmbà — ǹsóngà Tiānzǐfēng (天子峰, Tiānzǐfēng), 1262.5 m kùchókèrà pànyánjá.

2. Mbírí ǹdì Kùfùníkà Kwàchìkwúmì:

Mbírí: Tiyì wòfììrà m’chígáwò Hùnán ùnàwònèkà m’chàkà chà 1854, pàméné àmàlònjà àkù Guǎngdōng ànàbwèrà nà lùsò lòpángà tiyì wòfììrà kù bòmà Ānhuà (安化县, Ānhuà Xiàn). Pàsànàthúpì zàkà zòchépà, tiyì wòfììrà wàkù Hùnán — “Xīānghóng” — ùnàkhálà ímódzí mwà zòpángà zàkùníkà zàkùtúmìzà kùníkà; pà ǹsóngà yàkè, kùbàlìká kwàkè kwà kùtúmìzà kùníkà kùnàfìkà pà 70% yà kùtúmìzà kwònsè kù Cháyìna kwà tiyì wòfììrà. M’chàkà chà 1915, tiyì wòfììrà wàkù Ānhuà ùnàpámbà mésìdàlì wà gòlìdè pà Chìwònètsò Chàpàdèrà Chà Pàsìfìkì chà Pànàmá (巴拿马万国博览会, Bānámǎ Wànguó Bólǎnhuì), kùlìmbìkìtsà mbírí yà “Xīānghóng” pàdèrà lònsè. Kòmà m’chígáwò chàchíwìrì chà zàkà zà 20, kùpìkìsànà kwà kùníkà kòchókèrà kù Srì Lànká, Kènyà, ǹdì Ìndìyà, pàmódzí ndì kùlékà kùpèrèkà thàndìzò yà bòmà yà kùtúmìzà kùníkà, zìnàchìtìtsà kùtà kùtsìkà kwà tiyì wòfììrà wàkù Hùnán.

Kùyàmbìdwànsò kùnàyàmbà m’chàkà chà 2005, pàméné Gùlù là Tiyì là Hùnán lìnàkázà kàtìkítí kòsìyànà kà kàfúkùfùkù wà tiyì wòfììrà, kùtsógòzèdwà ndì wàchíwìrì wà màmpìndò ǹdì ǹkàtà wàmàkínà Wú Hàorén (吴浩人, Wú Hàorén). Gùlù lìnàyéndà màdèrè àkùlù à tiyì àkù Cháyìna, ndìpònso Ìndìyà, Srì Lànká, Kènyà, ǹdì Vìyètìnámu, lìkùphùnzìrà mwàdòngòsòdòngòsò méné mìtúndù, njàlà zà ùlìmì, kànyèlò kàkùlúlù, ǹdì lùsò zìmàkhùdzìrà màtíyì àbwìnò. Pòfìkà m’chàkà chà 2008, kùnàpézwà njàlà yàpàtì: lùsò lwà màtsòpànò “Xīāngchá Hóng” (湘茶红) lìnàpángìdwà, lòmwe lìmàkùwònètsètsà màtíyì àkùlù ǹdì kùyèndètsà nchìtò wàméné sìmàlèphà. Mòlìngàná ndì màlángìzò à pùlòfésà wà Pàyìunìvèsìtè Yà Ùlìmì Yà Hùnán Shī Zhàopéng (施兆鹏, Shī Zhàopéng), tiyì ùnàyéndètsèdwà kù mìsìkà yà kùníkà. M’zàkà 2010–2011, Jīn Máo Hóu ùnàsànkhìdwà kùkhálà tiyì wàpàdèrà wà màmìlòndò à m’Nyúmbà Yòyèrèrà kù États-Unis (白宫宴用茶). M’chàkà chà 2012, lùsò lòpángà lìnàlándìlà chìyèndètsò chòyàmbà kù Cháyìna chà tiyì wòfììrà wòsùngìdwà kàlè. M’chàkà chà 2015 — ndìthúpò zàkà 100 pàmbùyò pà chìpámbànò chà Pànàmá — tiyì ùnàpámbà mphótò “Ngàmírà Yà Gòlìdè” (金骆驼奖) pà Chìwònètsò Chàpàdèrà Chà Mìlànò. M’chàkà chà 2018, ìnàlándìlà mphótò yà gòlìdè pà Chìwònètsò Chàchíwìrì Chà Màdèrè Chà Tiyì Chà Cháyìna (第二届中国国际茶叶博览会).
Dzínà: “Jīn” (金, jīn) — gòlìdè, “Máo” (毛, máo) — ùbòyà, “Hóu” (猴, hóu) — nyànì. Dzínà lìmàtchùlà ùbòyà wòchùlùkà wà gòlìdè pà tiyì yòmàlìzà, yòmwe ìmàfànànà ndì ùbòyà wà nyànì yà gòlìdè (金丝猴, jīnsī hóu) — nyànì yòmwe sìmàpézwà kwìnà kòmà kù Cháyìna Yàpàkàtì. “Hóng Chá” (红茶) — tiyì wòfììrà.
Kùfùníkà kwàchìkwúmì: Jīn Máo Hóu wàkhálà chìzìndìkìrò chà kùyàmbìdwànsò kwà tiyì wòfììrà wàkù Hùnán ǹdì “nkhòpè” yà màkónò yà chìzìndìkìrò chà “Xīānghóng”. Kùpángà kwàkè kùlémbèdwà m’nchìtò wà chígáwò chà Hùnán wà kùpángà “màkàmpànì à tiyì à thìlìòni yìmódzí yà yuán” (千亿茶产业). Kùyàmbìrà m’chàkà chà 2018, bòmà là chígáwò lànálènézà kùtì “Hùnán Hóng Chá” (湖南红茶) ndì chìzìndìkìrò chòyàmbà chà bòmà, nà Jīn Máo Hóu wàkhálà m̀bèndèlà wàkè wà lùsò.

3. Kùfòtòkòzèrà Mòtsátà Màtàbùkù ǹdì Zògwìrìtsìdwà Ncító:

M̀túndù / M̀túndù Wòlìmìdwà: Kù Jīn Máo Hóu wòyàmbìrìrà, àmàgwìrìtsà ncító màkámàkà Zhènghé Dàbái Chá (政和大白茶, Zhènghé Dàbái Chá) — m̀túndù wòyèndètsèdwà wà dìkò lònsè GSI3005-1985, Fú’ān Dàbái Chá (福安大白茶, Fú’ān Dàbái Chá) — GSI3003-1985, ǹdì mìtúndù yàkùdèrè yà gùlù (群体种, qúntǐzhǒng) Camellia sinensis var. sinensis, yòmwe ìmàmérà m’màphìrì àpámwàmbà à Tiānzǐshān ǹdì màphìrì òyàndìkànà à Wǔlíngshān. Màsàmbà àkùlù, àlí ndì pòlìfènòlò zàménsò kùchúlùkà ǹdì ùbòyà wòchùlùkà.
Kùtùtá: Kùtùtá kwàmàsìkù (kùmàpìtò à Màlèsì) kù mìtúndù yàpámwàmbà. Kùtùtá kwàkùyàmbà chìlìmwé kùlòlèdwà kù màkámàkà àkùlù.
M̀túndù wà kùtùtá: Màthúphù àkùlà (单芽, dānyá) kapéná thúphù ìmódzí ndì sàmbà ìmódzí lòmwe lìtúlùkà pang’ónò (一芽一叶初展, yī yá yī yè chūzhǎn). Kù mìtúndù yàpámwàmbà, àmàgwìrìtsà ncító màthúphù ókhà.
Zòfùníkà kù zògwìrìtsìdwà ncító: Sàmbà lòbàgàlà, lòyèrà lòpàndà kùwònòndékà kwà mèkànìkì ǹdì màkònyò àkùlù; kùtsòpànà n’kwàkùdèrè — ńtháwì yòchókèrà kùtùtá kùfìkà pòyàmbàrà wìlìtà ndì yòchépà.

4. Tèròwá ǹdì Màkhàlìdwè à Kùlìmà:

Phìrì là Tiānzǐshān lìlì m’gùlù là chòlòwà chà dìkò lònsè chà UNESCO “Wǔlíngyuán” ǹdì Pàkì Yàpàdèrà Yà Màtàbùkù Yà Zhāngjiājiè. Dèrè ìlì lìmàdzìwìkà ndì màméné kùsìyànà kwàkè kwà mìyàlà yà kwàrtzìtì, yòmwe yàphìmbìdwà nà nkhálángó yòbìrìwìrà yà mòntànì, kùlí ndì chìfùgà chàchìkúlù ǹdì màtàmbà.

M̀tálí wà mèndèró: 1000–1265 m kùchòkèrà pànyánjá. M̀zìndà wàkùpángà “Yùchá Yuán” ùlì pà pàfùpìfùpì 1265 m.
Kànyèlò: Kànyèlò kàkùdèrè kà mòntànì kà ǹyèngò. Kùtèng’à kàzìzì kà pàchàkà pà ǹsóngà Tiānzǐshān — pàfùpìfùpì 12 °C (m’màdèrè à tiyì, pànsì pà ǹsóngà, kùfìkà 14–15 °C). M̀vùlà yà pàchàkà — pàfùpìfùpì 1800 mm. Ńtháwì yòpàndà chìsànzì — pàfùpìfùpì màsìkù 240. Chìfùgà nà màtàmbà kwà ntháwì yòtálì zìmàpángà kùwálà kwà dzuŵà kùtsìkà mwàchìlèngwè, zòmwe zìmàthàndìzà kùsònjézá mààmìnò ésìdì ǹdì zòkùnùnkìrà m’sàmbà.
Nthàkà: Àsìdì wàkùdèrè, mtólò wòfììrà-wàchìkásù (mtólò wàchìkásù), pH 4.5–5.5, wòpángìdwà pànsì pà mwàlà wà mchèngà wà kwàrtzìtì. Nthàkà ìlì ndì màdzì àkùtsìkà, yòlémèrà ndì zònàmà zàkùfà zàkùlù chìfùkwà chà nkhálángó yàkùlù. Kùlí ndì àyìrónì ǹdì sìlìkónì kòchùlùkà, kòmwe kùmàkhùdzìrà màméné mìnèràlò yòlòŵà m’tiyì.
Chìlèngwé: Mìndà yà tiyì ìlì m’dèrè là nkhálángó yòyèrà yà mòntànì yòsùngìdwà m’Pàkì Yàdìkò; m̀dèrè wàkùpángà — 500 mǔ (≈33 ha) m’mùdzí Xīāngjiātái (向家台村). Àmàtsìmbìkìzà kùtì ndì yòsàthìrà mànkhwàlà (有机茶园), kòpàndà kùgwìrìtsà ncító mànkhwàlà àtízì ǹdì fètèlàìzà àkùpángìdwà.

5. Lùsò Lòpángà:

Màpángìdwè àpàdèrà à Jīn Máo Hóu àlí pà lùsò lwà màkónò “Xīāngchá Hóng” (湘茶红制茶工艺), lòpángìdwà ndì Wú Hàorén. Lìkùphátìkízà mfúndò zìkùlù zà màtìyì à mìtúndù ìtátù: tiyì wòfììrà (kùtúpìdwà kwàthìrà), oolong (kùgwèdèzà kùtì pàng’ónò kùwònòndèkè m’mpìndò wà sàmbà), ǹdì hēichá (kùlìmbìkìtsà zòthàndìzà kùméné kwàkè). Màsìtèpì àkùlù àsánù:

Kùwìlìtsà mòthàndìzìdwà ndì kùwálà (光辅适度萎凋 — guāngfǔ shìdù wěidiāo): Màsàmbà àmàtàmbàlàlìdwà mwàlìnyà ǹdì kùyàlà kùwálà kwàchìlèngwé kwènìkwènì kapéná kòpángìdwà ndì ànthù kwà ntháwì yòchépà, zòmwe zìmàchèsà kùthàndìzà kùtàyà màdzì ǹdì kùyàmbìtsà kùsìnthà kwà màkhèmsìkàlò. Chòlìngà — kùchèpètsà chìnyèzì chà sàmbà kùfìkà ńtháwì yàkè yàchìtàtà mòsàwùmìtsà kwàmbìrì.
Kùgwèdèzà màsàmbà (摇青 — yáoqīng): Lìnàgwìrìtsìdwà ncító kùchòkèrà kù lùsò lòpángà oolong. Màsàmbà wàkùyàmbà àmàìkìdwà m’màtèngò à ǹsùngwì kapéná m’màtàmbà à mèkànìkì ǹdì àmàgwèdèzèdwà kàwìrìkàwìrì. Chìménéchì chìmàpángà kùwònòndékà kwà màkhèmìsàkàlò m’mpìndò wà sàmbà pàng’ónò, kùyàmbìtsà kùtúpìdwà kwàkùdèrè ǹdì kùtúlùtsà màfùtá à màlùwà. Ndì stèpì ìlì lòmwe lìmàpángà kùnùnkìrà kwà màlùwà nà zìpàtso, kòmwe sì kwàchìbàdŵà kù màtìyì ànkàlè ànkàlè.
Kùpòtòkà (揉捻 — róuniǎn): Ńtháwì yàkè mìnitì 60–70 mòtsátà “kòpàndà kùkàkàmìzà → kùkàkàmìzà kòchépà → kùkàkàmìzà kòwònjezèkà → kùkàkàmìzà mwàmphàmvù → kùchèpètsà mphàmvù”. M̀túndù wòlìngìdwà wà kùwònòndékà kwà màkhèmìsàkàlò — kùpòsèrà 80%. Pàmbùyò pà kùpòtòkà — kùsìndà màmùntù ndì kùsèfà ndì mànjà kùzìzìrìtsà thúpì.
Kùtúpìkwà ndì m̀phèpò wà òsìjénì (富氧发酵 — fùyǎng fājiào): Chòyàmbìdwà chàpàdèrà. Kùtúpìkwà kùmàchìtìdwà m’chípìndà chòkònzèdwà mwàpàdèrà nà kùwònètsètsà kùtèng’à (pàfùpìfùpì 30 °C), chìnyèzì (kùpòsèrà 95%), ǹdì kùchúlùkà kwà òsìjénì. M̀phèpò wòchùlùkà ùmàlòlà kùlìmbìkìtsà kùchúlùkà kwà thèàflàvìní (茶黄素, cháhuángsù) kùfìkà pànkálà yàpámwàmbà, kòmwe kùmàpángà kùwálà kwà m̀timà wà tiyì, “m̀phìkà wà gòlìdè” m’mpìndò wà kápù ǹdì kùkòmà kwàbwìnò. Ńtháwì — mààwà 3–6; kùlòndà kùmàchìtìdwà pòtsátà mtólò, kùnùnkìrà, ǹdì zòtsímìkìzà zà làbòlè.
Kùyànzà mòtsíkà kùtèng’à kùsùngà kùnùnkìrà (低温保香干燥 — dīwēn bǎoxiāng gānzào): Kùyànzà pà kùtèng’à kòtsíkà kùmàlètsà kùtháwá kwà màfùtá àbwìnò, òmwe ànàkházìkìdwà m’màsìtèpì àkàlè. Chòtsátìrà chàkè — kùnùnkìrà kwà “huāmìxiāng” (花蜜香, huāmìxiāng — “màlùwà nà ùchì”) kòlìmbà, kólúkà mwàmbìrì.
Kùsànkà (分级 — fēnjí): Kùlìngànìtsà kwàkùmàlìzà kwà gùlù pòtsátà kùkúlù kwà tìndì, kùchúlùkà kwà màthúphù, ǹdì kùlìngànà.

Chìfùkwà chà lùsò ìlì, tiyì wàlándìlà chìlòlèzò chòvòmèzèkà chà kùsùngìdwà kàlè — chìyèndètsò chòyàmbà chà m̀túndù wòtèrè kù Cháyìna (chìnàvòmèzèdwà m’chàkà chà 2012).

6. Zòtsímìkìzà Zàkùtidwa:

Màònédwè à sàmbà làkùwùmà: Tìndì zòtèkènèkà mwàmphàmvù, zòlúkà zòkhálà mòngà ndìkì, zòpòtòkà pàng’ónò (略带弯勾), zòphìmbìdwà ndì ùbòyà wà mtólò wà gòlìdè. Pòwálà kwàbwìnò, pàwálà, zìmànyèzìmà mòngà gòlìdè. Kùmàònédwè, zìmàfànànà ndì ùbòyà wà nyànì yà gòlìdè — m’méné mùnàchókèrà dzínà. Mtólò wàkè ndì wàkùdà wòdèrà.
Kùnùnkìrà kwà sàmbà làkùwùmà: Màlùwà nà ùchì kwàmbìrì, ndì mfúndò zà pìkàtì àkùpsà, mànèkò, nà màlùwà àkùdèrè. Kùnùnkìrà kòyàmbìrà — kùkòmà kwà zìpàtso kòwálà kwàmbìrì; pòyàlà zìtàmbàlà, kùnùnkìrà kòzàmà kwà ùchì nà kàràmèlì kòchépà kùmàtúlùkà.
Kùnùnkìrà kwà m̀timà wà tiyì: “Huāmìxiāng” wòlúkà mwàmbìrì: pàtsógòlò — mfúndò zà màlùwà (ròzà wàtchìrè, òsmàntùsì), pàkàtì — ùchì wàkùpsà nà zìpàtso zàmàsìwìtà, pàkùmàlìzà — kùnùnkìrà kòchépà kwà m̀tèngò nà mfúndò zà zìrèmbè. Kùnùnkìrà kòlìmbà, kùmàkhálà m’kápù yòpàndà kanthù (杯底香, bēidǐxiāng) kwà ntháwì yòtálì.
Kùkòmà: Kùkwìyà ndìpò kòmwe kùlí kòfèwà mòdàbwìtsà. Kùmérà kòyàmbìrà — kwàtsòpànò nà kòkòmà (甘鲜, gānxiān), ndì “kùpàtsà màdzì” (鲜爽度) kòwònèkèrà. Thúpì làkè ndì lòlìmba, lìlí mòngà sìlìkì, kòpàndà kùwàwà, kòpàndà kùwàthà. Kùkòmà kwàkùlékèrà ndìkwàtálì, kùyéndà nà kùbwèrèrà kwà kùkòmà (回甘, huígān) nà kùzìzìrà kwà mìnèràlò. Chìménéchì chìmàdzìwìkà — kùphátìkízà kùlèmèrà kwà màlùwà kwà oolong nà kùlìmba kwà ùchì kwà tiyì wòfììrà wàkàlè.
Mtólò wà m̀timà wà tiyì: Wòfììrà kwàmbìrì, wòwálà, wòyèrà, ndì m̀phìkà wà gòlìdè wòwònèkèrà m’mpìndò wà kápù (金圈, jīnquān) — chòtsímìkìzà chà kùchúlùkà kwà thèàflàvìní. Pà kùtèng’à kòyèndètsèdwà, m̀timà wà tiyì ùmànyèzìmà pòwálà.
Pànsì pà tiyì (sàmbà lòphìkà): Mtólò wòlìngànà wòfììrà wà m̀tòvà, màsàmbà àlí òfèwà nà òlìmba. Kù mìtúndù yàpámwàmbà — màthúphù àthúnthù òsàtúlùkà ndì ùbòyà wòsùngìdwà. Mtólò wòlìngànà, kòpàndà màbàlà àkùdà kapénà zòbìrìwìrà.

7. Màkhèmsìkàlò Àlí M’kàtì:

Pòlìfènòlò: Kùchúlùkà kwònsè kwà pòlìfènòlò zà tiyì — 20–28% (kùtsátà m̀túndù nà ńyèngò). Chìfùkwà chà lùsò lòtúpìkwà ndì m̀phèpò wòchùlùkà, mbàlí yòchùlùkà yà kàtèkhìní yàsìnthìdwà kùkhálà thèàflàvìní (茶黄素, cháhuángsù) — kùchúlùkà kwàkè kwàpìtìkà kùfìkà pànkálà yàpámwàmbà mwàdàlà, chìménéchì chìmàsiyànìtsà Jīn Máo Hóu kù màtìyì àmbìrì àkàlè. Thèàflàvìní zìmàpángà mtólò wàyòlò wà m̀timà wà tiyì, kùkhálà mòngà sìlìkì, ǹdì nchìtò wàkùtsògòlò wà àntìòksìdàntì. Thèàrùbìgìní (茶红素, cháhóngsù) zìmàpángà kùzàmà kwà mtólò wòfììrà.
Mààmìnò ésìdì: L-thèànìní (L-茶氨酸) — chòfùníkà chòmwe chìmàthàndìzà kùfèwà kwà kùkòmà nà “ùmámì” wòtsòpànò. Kùmérà m’màphìrì àpámwàmbà kùmàthàndìzà kùsònjézá ààmìnò ésìdì zàkùlà (kùfìkà 3–5% yà chìthúpì chàkùwùmà kù màtùtá à màthúphù àmàsìkù).
Àlkàlòyìdì: Kòfènì (咖啡碱) — 2.5–4%, ìmàpángà kùkhálà nà mphàmvù. Thèòbòmìnì ǹdì thèòphìlìnì zìmàpézwà pàng’ónò, zìmàthàndìzà nchìtò wòfèwà wà kùlìmbìkìtsà.
Zòthàndìzà kùméné kwàkè (MAF): Wòpángà àmàtchùlà kùchúlùkà kwà màkhèmsìkàlò àkùgwìrà ncító à gùlù là MAF (chìfùpìkìtsò sìchìnàfòtòkòzèdwè pòwèrèngà), kùméné kùlì ndì ùbàlè wà kùphátìkízà lùsò lòpángà hēichá.
Màvìtàmìní: Màvìtàmìní à gùlù là B òsùngùnùkà m’màdzì (B₁, B₂, B₆), vìtàmìní C (pàng’ónò, mbàlí yòchùlùkà ìmàwònòndékà pòtúpìkwà), vìtàmìní P (rùtíní).
Mìnèràlò: Pòtásìyàmù (pòphìkà, kùfìkà 70% ìmàlòŵà m’màdzì), màngànìzì (chòfùníkà kù màfúpà), zìnìkì, fùlòráyìdì, sìlìníyàmù. Nthàkà zà kwàrtzìtì zà Tiānzǐshān zìmàlétsà màsàmbà nà sìlìkónì.
Màfùtá àkùnùnkìrà: Kùpòsèrà 400 zà mfúndò zà kùnùnkìrà zòdzìwìkà zìmàpángà kùnùnkìrà kwàpàdèrà kwà “huāmìxiāng”. Màgùlù àkùlù — lìnàlòòlà nà màòksìdà àkè (mfúndò zà màlùwà), gèrànìòlà (mfúndò zà ròzà), fènìlàsìtàldìhàyìdì (mfúndò zà ùchì), nèròlà (kùtsòpànà kòchépà).

8. Zòthàndìzà:

Kùtètèzà nà àntìòksìdàntì: Kùchúlùkà kwà thèàflàvìní kùmàpángà nchìtò wàmphàmvù wà àntìòksìdàntì — mòtsátà kàfùkùfùkù kàmbìrì, thèàflàvìní zìmàfànànà ndì kàtèkhìní zà tiyì wòbìrìwìrà pòthà kùchèpètsà màràdìkàlì àkùlà.
Kùthàndìzà m̀timà nà mìtsèmphèpò: Thèàflàvìní nà pòtásìyàmù zìmàthàndìzà kùlìmbìkìtsà kùkhálà bwìnò kwà chòlèstèròlì nà kùsùngà kùtàmàndàlà kwà mìtsèmphèpò. Kùmá mwàzìzòlòŵà tiyì wòfììrà kùmàgwìrìzànà ndì kùchèpètsà chìòpsèzò chà màtèndà à m̀timà nà mìtsèmphèpò.
Nchìtò wòfèwà wà kùpàtsà mphàmvù: Kùphátìkízà kòfènì nà L-thèànìní kùmàpángà kùkhálà nà mphàmvù kòlìmbà, kòtètè, kòpàndà kùwùkà kapénà kùtsìkà kwàdùkìdùkì — chòmwe chìmàtchùlà “kùyáng’ànìtsà kwà tiyì”.
Kùthàndìzà chìgàyò: Tiyì wòfììrà àmàtchùlà kùtì ndì chàkùmwà “chòtèntà”; kùtúpìkwà kwàkè kùmàthàndìzà chìgàyò chàbwìnò, màkámàkà pònyà dzónà mwàmbìrì. Zòmwe zìmàchókèrà kù lùsò lòpángà hēichá, zìmàkùlìtsà nchìtò wòtèrè.
Kùlìmbìkìtsà màfúpà: Kùchúlùkà kwà màngànìzì nà fùlòráyìdì kùmàthàndìzà kùsùngà kùlìmbà kwà màfúpà nà kùkhálà bwìnò kwà mànò.
Nchìtò wà kùlìmbìkìtsà chìtètèzò chà thúpì: Màkhèmsìkàlò à pòlìfènòlì à tiyì wòfììrà àmàthàndìzà kùgwìrà ncító kwà chìtètèzò chà thúpì nà àlí ndì nchìtò wòchépà wà kùlètsà kùpàngà kùtúpà.
Kùthàndìzà khùngù: Àntìòksìdàntì zìmàchèpètsà kùfùlà kwà khùngù; màvìtàmìní à gùlù là B òsùngùnùkà m’màdzì àmàthàndìzà kùkhálà bwìnò kwà mtólò wà khùngù.
Kùkhálà bwìnò kwà màgànìzò: Kùnùnkìrà kòtèntà, kòphìmbà, kwà màlùwà nà ùchì kùmàpángà nchìtò wòlèkètsà, kùchèpètsà màgànìzò àkùlù.

9. Kùphìkà:

Kùtèng’à kwà màdzì: 90–95 °C kù màkámàkà ànkàlè; 85–90 °C kù mìtúndù yòfèwà yà màthúphù ókhà. Pògwìrìtsà ncító màdzì àkùwìrà, ńdì bwìnò kùthìrà mwàmsàngà kùtì mùsàpángè kùwàwà.
M̀lìngò wà tiyì: 3–5 g pà 100 ml (njàlà yà gōngfu, kùkòmà kòfèwà) kapéná 5–8 g pà 100 ml (kùkòmà kòkwìyà); kù njàlà yà kùzùngù — 2–3 g pà 200–250 ml.
Zìtàmbàlà: Gàiwán (盖碗) wà m̀polà wòyèrà 100–120 ml — ǹdì chòsànkhà chàbwìnò, chòmwe chìmàkùlìtsà kùnùnkìrà. Tìpòtì wà m̀polà ǹdì wòyèndètsèdwà kù kùkòmà kòfèwà. Mtólà wà Yíxīng ǹdì wòlòlèdwà kù màkámàkà àkùlù, kòmà ùngàchèpètsè mfúndò zàpámwàmbà zà màlùwà.
Nchìtò:
1. Yàlà zìtàmbàlà ndì màdzì àkùwìrà, thìrà màdzì.
2. Ìkà tiyì yàkùwùmà m’gàiwán yòtèntà; tèkà chìvùnìkìrò kwà màsèkòndì àng’ónò ndì kùpémbèrà kùnùnkìrà.
3. Kùsèfà (ngàtì mùkùfúnà) — thìrà màdzì ǹdì àthìré mwàmsàngà pàtàpìtà màsèkòndì 1–2; kù mìtúndù yòfèwà, kùsèfà kùngàlèpùlùzìdwà.
4. Kùthìrà kòyàmbà — mìnitì 5–8, thìrà mwàmsàngà.
5. Kùthìrà kwàkùtsátà — wònjezàní ńtháwì ndì mìnitì 3–5 pà kùthìrà kùlìkònsè.
6. Chòlìngà — kùthìrà 8–12 kù màkámàkà àbwìnò; mìtúndù yòlìmba ìngàpìlìlé kùfìkà pàkùthìrà 15.
7. Njàlà yà kùzùngù: thìrà 200 ml màdzì à 90 °C, lòlànì mìnitì 2–3.

10. Kùsùngà:

Mòsìyànà ndì màtìyì àmbìrì àkàlè, Jīn Máo Hóu àlí ndì chìlòlèzò chòvòmèzèkà chà kùsùngìdwà kàlè nà kùkùlà (chìyèndètsò chòyàmbà chà m̀túndù wòtèrè kù Cháyìna, chàvòmèzèdwà m’chàkà chà 2012). Pòsùngìdwà mwàchìdòndò, tiyì ìmàkúlù mòfànànà ndì màshēng pǔ’ěr nà màtìyì àkàlè òyèrà: kùnùnkìrà kùmàzàmà, mfúndò zà zìpàtso zòwùmà nà ùchì wàkàlè zìmàwònèkèrà, thúpì là m̀timà wà tiyì lìmàpézá “màfùtá” òwònjezèkà.

Màlángìzò à kùsùngà:

Zòyàlìdwà: Zòsàlòŵà m̀phèpò, zòsàwálà — dòlò, m̀bìyà wà m̀polà ndì chìvùnìkìrò chòlìmba, pàkèti là kòtì là nsànjè zìtátù ndì kànjàmbà là àlùmìnyàmù.
Màkhàlìdwè: Kùtètèzà kù kùwálà kwà dzuŵà, chìnyèzì, nà kùnùnkìrà kwàchìlèndò. Kùtèng’à 10–25 °C, chìnyèzì chònkà 70%.
Ńtháwì: Tiyì yàtsòpànò ndì yàbwìnò m’mìèzì 12–24 yòyàmbà. Kùfúnà kùkùlà — kùyàmbìrà zàkà 3 nà kùpìtà, ngàtì zòyàlìdwà nà kànyèlò kàkùkhàzìkìkà. Pàméné m̀túndù ùlì wòlìmba nà màthúphù àlí òchùlùkà, m̀phàmvù yàkè yà kùkùlà ǹdì yàkùlù.

11. M̀tèngò ǹdì Zònyèngà:

M̀tèngò wà Jīn Máo Hóu ùmàsìyànà kwàmbìrì. Màkámàkà àkàlè òsùngìdwà, òpángìdwà mwàlúkà pà Tiānzǐshān, àngàfìkè 10,000 yuán pà jīn (500 g). Màkámàkà ànkàlè àkùgùlìtsà àlí ndì m̀tèngò wòtsìkà, kòmà àkàlí àlí m’gùlù làpámwàmbà là màtìyì àkù Hùnán. Zòmwe zìmàkhùdzà m̀tèngò: chìyàmbí chà zògwìrìtsìdwà ncító (dèrè làpàkàtì vs. màdèrè òwònjezèkà), m̀túndù (màthúphù ókhà vs. thúphù ìmódzí + sàmbà ìmódzí), chàkà chàkùpángà (màkámàkà àkàlè ndì òkùlù), kùkhálà ndì mphótò.

Mòmwe mùngàpépè zònyèngà:

Gùlànì tiyì kù àmàgùlìtsà òvòmèzèdwà à Gùlù là Tiyì là Hùnán kapéná m’màsìtòlò à “Zhēnxī”.
Yàng’ànì màònédwè: Jīn Máo Hóu wènìwènì àmàdzìwìkà ndì ùbòyà wòchùlùkà, wòlìngànà wà gòlìdè, nà màlúkà àkùlù kòpàndà zìdùtùsà.
Yèzànì kùnùnkìrà: “huāmìxiāng” yàchìlèngwé — yòlúkà, yòsìyànà; kòpàndà kùthwà kwà màkhèmsìkàlò kapéná kùkòmà kwà mònkà wà màfùtá.
M̀timà wà tiyì ùyènè ùkhálè wòyèrà, wòfììrà kwàmbìrì ndì m̀phìkà wà gòlìdè wòwònèkèrà; m̀timà wòsàkòndà kapéná wòfììrà wàkùdà kwàmbìrì — chòtsímìkìzà chà zònyèngà.
Kùpìlìlá: Jīn Máo Hóu wàbwìnò ùmàkhálà ndì kùthìrà 8+ kòpàndà kùtsìkà kòfùlùmìrà kwà kùkòmà; zònyèngà zìmàthá kùfìkà pàkùthìrà 3–4.

12. Zòdàbwìtsà:

M’zàkà 2010–2011, Jīn Máo Hóu ànàìkìdwà m’ndàndàndà yà màtìyì à màmìlòndò àwìlì à m’Nyúmbà Yòyèrèrà kù États-Unis — ùmódzí mwà màtìyì òchépà àkù Cháyìna òmwe ànàlándìlà ùlèmèlèzò wòtèrè m’mbírí yà màkónò.
Àmàtùmìzà àkùlù àkùníka à tiyì wòfììrà àmàgwìrìtsà ncító Jīn Máo Hóu mòngà chògwìrìtsà ncító chàpámwàmbà kù màtìyì òsàngànìtìdwà.
M̀kàtà wòtchùkà wà màkùlìdwe à tiyì, pùlòfésà Lín Zhì (林治, Lín Zhì), ànàtchùlà kùmvétsèrà kwàkè kwà kùkòmà mòngà “kùmvétsà kòfànànà ndì kùpsòmpsònà kòyàmbà” (初吻的感觉, chūwěn de gǎnjué).
Pà chìwònètsò kù Zhāngjiājiè, gùlù là màkámàkà 40 jīn (≈20 kg) là Jīn Máo Hóu wòpángìdwà mwàtsòpànò lìnàgùlìtsìdwà ndì àmàlònjà àkù Xīnjiāng pà 10,000 yuán pà jīn pòfìkà pòmwe pònàchìtìdwà.
Dzínà là tiyì lìmàgwìrìzànà ndì dzínà là nyànì yòtètèzèdwà — nyànì yà gòlìdè yà mphùnò yòkòntsé (金丝猴, Rhinopithecus roxellana), yòmwe ìmàkhálà m’màphìrì àkù Cháyìna Yàpàkàtì, chòmwe chìmàpángà chìzìndìkìrò chìkhálè ndì tànì yà chìlèngwé nà chìkwúmì.

13. Kùfànànà ndì Màtìyì Ànínà Àfììrà:

Jīn Jùnméi (金骏眉, Jīn Jùnméi): Tiyì wòfììrà wàpámwàmbà wà Fùjiàn kù Tóngmùguān (桐木关). Màtìyì ónsè àwìrì àmàgwìrìtsà ncító màthúphù ókhà nà àlí ndì màlùwà nà ùchì, kòmà Jīn Jùnméi àmàpángìdwà ndì lùsò làkàlè là màkámàkà àng’ónò à Zhèngshān Xiǎozhǒng, kòpàndà kùphátìkízà mfúndò zà oolong nà hēichá. Kùnùnkìrà kwàkè kùmàfìkà pàfùpì ndì mbàtàtà yàkùkòmà nà lóngān, pàméné Jīn Máo Hóu àmàdzìwìkà ndì màlùwà òchùlùkà chìfùkwà chà stèpì yà yáoqīng. Jīn Jùnméi sìyèndètsèdwà kùsùngìdwà kàlè.
Diānhóng (滇红, Diānhóng): Tiyì wòfììrà wà Yúnnán wòchókèrà kù màsàmbà àkùlù àkùfànànà ndì àssàmìkà. Diānhóng — ndì wà “mphàmvù zàménsò”, wòlìmba, ndì mfúndò zà kòkò, zìpàtso zòwùmà, nà tsàbòlà wàkùdà. Jīn Máo Hóu ǹdì wòpèpúkà, wòfèwà, wòtsòpànò nà màlùwà.
Qí Mén Hóng Chá (祁门红茶, Qímén Hóngchá): “Qíhóng” wòtchùkà wà Ānhuī ndì “kùnùnkìrà kwà Qímén” (祁门香) — òchìdì, fùlàyèti, ùchì. Màtìyì ónsè àwìrì àlí m’gùlù là màtìyì àfììrà àkùnùnkìrà, kòmà Qímén àmàpángìdwà kùchókèrà kù m̀túndù wà sàmbà làpàkàtì Zhū Yè ndì lùsò làkàlè là gōngfu ndì kùyànzà kòtálì kòmàlìzà. Kùnùnkìrà kwà Qímén ǹdì kòsùngìdwà, “kwàbàsì”, pàméné Jīn Máo Hóu ǹdì wòwálà nà wòtsòpànò.
Jīn Máo Hóu wà Fùjiàn / Golden Monkey (政和金毛猴): Tiyì wòmwe dzínà làkè lìlí lòmwe, kòmà wòsìyànà kwàmbìrì. Úyù ndì tiyì wòfììrà wàchìkhálìdwè wà Fùjiàn, m̀túndù wàpámwàmbà wà Zhènghé Gōngfu (政和工夫) — ímódzí mwà màtìyì àtátù àkùlù à Fùjiàn Gōngfu (闽红三大工夫). Àmàpángìdwà kù bòmà Zhènghé (政和县) kùchókèrà kù mìtúndù Zhènghé Dàbáichá nà Fú’ān Dàbáichá ndì lùsò làkàlè là Gōngfu Hóngchá (kòpàndà yáoqīng nà kùtúpìkwà kwà m̀phèpò wòchùlùkà). Kùmàdzúlò, àmàdzìwìkà mòngà Golden Monkey — ímódzí mwà màtìyì àkù Cháyìna òtchùkà kwàmbìrì pà mìsìkà yà kùtúmìzà kùníkà. Màkòmèdwe àkè: òfèwà, wòphìmbà, ndì mfúndò zà ùchì, kàràmèlì, nà chòkòlèti — kòpàndà màlùwà òwònèkèrà kwà mbàlí kwà m̀túndù wà Hùnán. Sìyèndètsèdwà kùsùngìdwà kàlè (ǹdì wàbwìnò m’chàkà chòyàmbà). M’chàkà chà 2009, ànàlándà m̀malò wàchíwìrì pà World Tea Championship. Kùsìyànà kòfùníkà: wà Fùjiàn — wàkàlè, wà Hùnán — wà màkónò.
Hùnán Hóng Chá (湖南红茶) wàchìkhálìdwè “Xīānghóng”: Chòtsátànà chà mbírí chòmwe Jīn Máo Hóu ànàchókèrà. Xīānghóng wàchìkhálìdwè ǹdì tiyì wòfììrà wàkùtúmìzà kùníkà wàchùlùkà, wàkùkòmà kòlìmba kòmà kòsàfìnìdwà. Jīn Máo Hóu àngàwònèdwè mòngà kùbàdwà kwàpámwàmbà kwà Xīānghóng ndì kùgwìrìtsà ncító làsò là màkónò.

Pàkùmàlìzà:

Jīn Máo Hóu Hóng Chá — ǹdì tiyì wòtsímìkìzà kùyàmbìdwànsò kwà miyàmbò yà tiyì wòfììrà yà Hùnán. Wòbàdŵà pà ǹsóngà zà mbírí zà Tiānzǐshān, m’chìtèrèzí chà Pàkì Yàpàdèrà Yà Màtàbùkù, ìmàphátìkízà zàkà zàmànyíndò zà “Xīānghóng” ndì kùtsógòlò kwà màkónò — stèpì yà “kùgwèdèzà màsàmbà” yòchókèrà kù lùsò là oolong nà kùtúpìkwà ndì m̀phèpò wòchùlùkà, kùfìkìtsà thèàflàvìní pà ǹsóngà. Chòtsátìrà — tiyì wàpàdèrà ndì kùnùnkìrà kwà “màlùwà nà ùchì”, thúpì là m̀tonì, nà kùtèrèzèkà kòsòwà kù màtìyì àfììrà kùkúlù kwà ntháwì.

Tiyì ìménéyì ìngàkhálè yàbwìnò kù òkòndà kùsàkà chòmwe chìlì kùnyánjá kwà màtìyì àfììrà ànkàlè: pàméné pàfèwé kùméné kùfèwà kwà oolong kùmàkùmànà ndì kùtèntà kwà hóngchá, nà kùpángà kwà lùsò sìkùmàbìsà, kòmà kùmàwònètsà màŵì à tèròwá — ǹsóngà zà mìtàmbà, màtàmà à kwàrtzìtì, nà nkhálángó zàkàlè zà Zhāngjiājiè.